1. Co zmieniła aktualizacja z 2011 roku
Opinia z 2011 r. nie pozwalała na identyfikację punktów odniesienia toksykologicznego. Nowa ocena uwzględnia dodatkowe dane o występowaniu, toksyczności i narażeniu. Panel ocenił: alternariol (AOH), eter monometylowy alternariolu (AME), altenuene (ALT), altertoksyny I i II (ATX-I, ATX-II), stemfyltoksynę III (STTX-III), kwas tenuazonowy (TeA) oraz tentoksynę (TEN).
Najwyższe poziomy występowania odnotowano dla TeA, zwłaszcza w morwach, proszku papryki i przetworzonych produktach pomidorowych.
2. Porównanie toksyn: genotoksyczność, TTC i narażenie
| Toksyna | Genotoksyczność | TTC / próg | Ocena narażenia |
|---|---|---|---|
| AOH, AME | Tak (uszkodzenie DNA, mechanizm bez progu) | 2,5 ng/kg m.c./dzień (TTC dla substancji z potencjałem DNA-reaktywnym) | Średnie narażenie przewlekłe przekracza TTC w większości grup populacyjnych |
| ATX-I, ATX-II, STTX-III | Tak | Brak danych o występowaniu — TTC nie zastosowano | Brak charakterystyki ryzyka z powodu braku danych |
| ALT, TEN | Nie | 1500 ng/kg m.c./dzień (Cramer Class III) | Narażenie poniżej TTC — niskie prawdopodobieństwo niekorzystnych skutków |
| TeA | Niejednoznaczna | Cramer Class III (1500 ng/kg) | Z 98% pewnością narażenie nie przekracza TTC; dane niewystarczające co do genotoksyczności |
Dla zwierząt: AOH i AME mało prawdopodobne jako problem zdrowotny dla kurcząt tucznych; dla TeA ryzyko nie może być wykluczone u kurcząt tucznych i niosek. Konserwatywne narażenie kurcząt na TeA sięgało do 10% LOAEL.
3. Skutki dla operatorów
Opinia EFSA nie zmienia obowiązujących limitów prawnych. Wskazuje jednak na konieczność dalszego zbierania danych o występowaniu, zgodnie z Rekomendacją Komisji (UE) 2022/553 z 5 kwietnia 2022 r. w sprawie monitorowania obecności toksyn Alternaria w żywności. Operatorzy produktów na bazie pomidorów, papryki, owoców i zbóż powinni utrzymywać systemy monitorowania zanieczyszczeń mykotoksynowych oraz dokumentować ocenę ryzyka w ramach HACCP.
- Zidentyfikuj surowce i kategorie produktów potencjalnie narażone na Alternaria (pomidory, papryka, owoce, zboża, pasze).
- Porównaj dostępne wyniki badań partii z TTC 2,5 ng/kg m.c./dzień dla AOH/AME oraz 1500 ng/kg dla ALT/TEN.
- Uzupełnij dokumentację HACCP o odniesienie do opinii EFSA 2026 i Rekomendacji 2022/553.
- W przypadku planowanego wprowadzenia nowych produktów z tych kategorii — wykonaj szacunkowe narażenie i zachowaj wyniki.
- Przygotuj procedurę reakcji na wezwanie GIS lub IJHARS: przedstawienie danych własnych i cytowanie opinii EFSA.
Słownik
- TTC (Threshold of Toxicological Concern)
- Próg obawy toksykologicznej stosowany przy braku pełnych danych toksykologicznych. Dla substancji z potencjałem genotoksycznym DNA-reaktywnym wynosi 2,5 ng/kg m.c./dzień; dla Cramer Class III — 1500 ng/kg m.c./dzień.
- Genotoksyczność
- Zdolność substancji do uszkadzania materiału genetycznego komórek (DNA). W przypadku AOH i AME mechanizm uznano za bezprogowy.
- Cramer Class III
- Klasa strukturalna substancji o potencjalnie wyższej toksyczności według systemu klasyfikacji Cramera. TTC dla tej klasy to 1500 ng/kg m.c./dzień.
- LOAEL
- Najniższy poziom, przy którym zaobserwowano niekorzystny efekt (Lowest Observed Adverse Effect Level). Dla TeA u kurcząt narażenie sięgało 10% tego poziomu.
Źródła
- EFSA Journal 2026;24:e10395 — Update of the Scientific Opinion on the risks for animal and public health related to the presence of Alternaria toxins in feed and food (DOI 10.2903/j.efsa.2026.10395).
- Strona opinii EFSA — pełny tekst i załączniki.
- Komunikat prasowy EFSA z 11 listopada 2026 r.
- Commission Recommendation (EU) 2022/553 — monitoring toksyn Alternaria w żywności.